İslam'ın Paylaşma ve Yardımlaşmaya Verdiği Önem
Prof. Dr. Recai DOĞAN
“Kişi, kendisi için istediğini, kardeşi için de istemedikçe iman etmiş olmaz.”
Sevgili Hemşehrilerim,
Kur'ân-ı Kerim'in en çok üzerinde durduğu ve özendirdiği hususlardan biri, insanlar arasındaki paylaşma ve yardımlaşmadır. Allah'ın verdiği rızkı, sahip olduklarını muhtaç durumda olanlarla paylaşma, Müslüman'ın en önemli özelliklerinden biridir.
Peygamber Efendimizin eğitiminde yetişen İslam'ın ilk kuşağı Sahabe, paylaşma ve yardımlaşmanın en güzel örneklerini vermişlerdir. Kurân-ı Kerim, onların yardımlaşmalarını övmektedir.
Daha sonraki kuşaklar, Kur'ân'ın aşıladığı infak ruhunu yani fakir ve muhtaçlara maddi yardımda bulunmayı, asırlar boyu canlı tutmuşlardır. Bu anlayış toplumsal anlamda pek çok hayır kurumunun oluşmasına da vesile olmuştur. Tarihimizdeki vakıflar bunun en güzel örneğidir.
Kur'ân-ı Kerim'deki ve Sünnetteki özendirmelerin yanında, İslam'ın ilk kuşaklarından sonraki kuşaklara aktarılan paylaşma ve feragat örnekleri ve hatıraları, Müslümanlar arasında paylaşma bilincini hep canlı tutmuştur. Bu yaklaşım, Müslümanlar arasında, kardeşini kendine tercih etme anlayışını ortaya koymuştur ki bundan daha öte bir yardımlaşma ve dayanışma örneği göstermek çok zordur.
İslam'ın paylaşma ve dayanışmaya verdiği önem, kuru bir söylemden ibaret değildir. Bunun en güzel örneği, Mekke'den Medine'ye hicret eden Muhacirlerle Medineli Müslümanlar arasında gerçekleştirilen kardeşlik dayanışmasıdır. Bu dayanışma ve yardımlaşma, benzeri görülmemiş bir fedakârlık ve dayanışma örneğidir.
Medineli Sahabiler, sırf imanlarından dolayı, her şeylerini bırakarak Mekke'yi terk etmek zorunda kalan Mekkeli kardeşleri ile bütün imkânlarını paylaşmışlar ve bundan dolayı da ‘Ensar' [yardım edenler] adını almışlardır. Bu hasbi yardım, Medineli sahabiler, yani Ensar çok zengin olduğu için değil, Kur'ân'ın ifadesiyle, kardeşlerini kendilerine tercih ettikleri' için gerçekleşmiştir. Bu anlayışın temeli mal zenginliğine değil, iman ve gönül zenginliğine dayanır. İslam'ın paylaşma ve dayanışma yaklaşımının özünü bu uygulamada somut bir biçimde görmek mümkündür.
İslâm, yakından başlayarak bütün insanların birbirleri ile yardımlaşmasını ve dayanışmasını özendirmektedir. Bu çerçevede en başta anne baba olmak üzere yakınlara, yetimlere, yoksullara, yakın komşuya, uzak komşuya, arkadaşlara, yolda kalmışlara ve beraber çalıştığı insanlara iyilikte bulunulması ve yardım edilmesi, Kur'an-ı Kerim'de sıkça yer alan emir ve tavsiyelerdendir. Hatta Yüce Allah, verecek bir şeyi olmayanın muhtaç durumda olana gönül alıcı güzel sözler söylemesini da paylaşma bilinci kapsamında değerlendirir.
Kur'an-ı Kerim'de yardımlaşma konusunda Müslümanlardan istenilen tutum ve davranışın sınırı ise şu ayetle ortaya konulur: “İyilik ve takvada (Allah'ın yasaklarından sakınma) yardımlaşın, günah ve düşümanlıkta yardımlaşmayın…”
Müslümanların birbirleriyle yardımlaşma ve dayanışmaları yalnızca iyilik ve güzellikleri gerçekleştirme yönünde olmaz. Aynı zamanda çirkinliklerin ve kötülüklerin, haksızlık ve zulmün engellenmesi biçiminde de olur. İslam dinine göre çirkinlik ve kötülüklerin de elimizden geldiği kadarıyla önüne geçilmesi gerekir.
İnsanın sahip olduğu imkanları akraba, arkadaş, dost, yakın, komşu, kimsesiz ve misafirlerle paylaşması, bu kimselerle dayanışma içinde bulunması sosyal birlikteliği perçinleyen en önemli unsurlardandır. Bu nedenle insanlara çeşitli vesilelerle ikramda bulunmak, ziyafet vermek, ağırlamak yüksek insani erdemlerden sayılmıştır. Cömertlik övülmüş, cimrilik yerilmiştir. Yakın dost ve tanıdıkların davetlerine katılmanın önemi hatırlatılmıştır.
“ Allah'a ve ahret gününe inanan kimse, misafirine ikram etsin.”
“Cimrilikten sakının. Zira cimrilik, sizden önceki toplulukların helakine sebep olmuştur.”
Sevinçleri paylaşmak, kederleri bölüşmek insanca ve insan insana yaşamanın en vazgeçilmez ilkesidir. Bu nedenle toplumun ferdi olmanın insana yüklediği insani görevlerin başında hastaları özenle ziyaret etmek, hayatını kaybedenlerin cenazesine katılarak dua etmek ve yakınlarına taziyede bulunmak gelmektedir. Bu hususların her biriyle ilgili olarak Peygamberimiz çok önemli hatırlatmalarda bulunmuştur.
“Müslümanın Müslüman üzerinde altı hakkı vardır: karşılaştığın zaman ona selam ver. Seni (ikramda bulunmak üzere) davet ettiği vakit davetine katıl. Senden tavsiye ve nasihat istediği vakit ver. Aksırıp, Allah'a hamdettiği zaman onun için Allah'tan rahmet dile. Hastalandığı zaman ziyaretine git ve vefat ettiğinde cenazesine katıl.”
Toplum halinde yaşamanın, mutlu bir yaşantıya dönüşmesi her şeyden evvel toplum fertlerinin sahip oldukları yüksek erdem şuuruna bağlıdır. İnsanlar arası ilişkilerde zaman zaman istenmeyen olayların meydana gelmesi kaçınılmazdır. Bu gibi durumlarda sosyal bünyenin yara almadan sağlıklı kalabilmesi fertlerin özverili ve hoşgörülü davranabilmeleriyle mümkün olur. Affedebilme büyük bir erdemdir. Bu nedenle Kur'an-ı Kerim'de yer alan bazı ayetler affetmeyi özendirmiştir.
“Affı tut; iyiliği emret; cahillerden uzak dur.”
Sevgili hemşehrilerim,
Bizler köyümüzde bir bütünüz. Birlik ve bütünlüğümüzü koruyabilmemiz, iyilikte yardımlaşmamız ve dayanışmamız; kötülükten, birbirimizin hakkında haset etmekten kaçınmamız ile mümkündür. İnanan insanlar olarak bizlere düşen görev, İslam dininin öğütlerine uyarak birlik ve bütünlüğümüzü güçlendirecek şekilde hareket etmektir. Elbette içimizde hata edenler çıkabilir. Bu durumda önemli olan nefsimize yenilip düşmanlığı ilerletmek değil, aksine affedebilme erdemini gösterebilmektir. Bizler aynı köyün insanları olarak birbirimize destek olmalı, birbirimizin yardımcısı olmalıyız. Kırgınlıkları bırakıp, İslam'ın emrettiği şekilde birbirini seven, birbiriyle bütünleşen kimseler olmaya çalışmalıyız.
Allah cümlemizin yar ve yardımcısı olusun. Allah'a emanet olunuz
Buhari, İman 6.
Bkz. İsra, 17/28.
Maide, 5/2.
Buhari, Edeb, 31.
Müslim, Birr, 56.
Müslim, Selam, 5.
A'raf, 7/199.
